về bài thơ của Hữu Thỉnh – Bài làm 1

Khoảnh khắc giao mùa có lẽ là khoảnh khắc đẹp đẽ nhất của tự nhiên,nó gieo vào lòng người những rung động nhẹ nhàng khiến ta như giao hoà, đồng điệu.Khi chúng ta chưa hết ngỡ ngàng bởi một Xuân Diệu “tựa cửa nhìn xa nghĩ ngợi gì ” thì đã gặp một Hữu Thỉnh tinh tế,sâu sắc đến vô cùng qua một thoáng “Sang Thu”.

Bài thơ là những cảm nhận,những rung động man mác, bâng khuâng của tác giả trước vẻ đẹp và sự biến đổi kỳ diệu của thiên nhiên trong buổi giao mùa.Không phải là sắc “mơ phai” hay hình ảnh “ vàng ngơ ngác” mà là hương ổi thân quen nơi vườn mẹ đã đánh thức những giác quan tinh tế nhất của nhà thơ:

Bỗng nhận ra hương ổi
Phả vào trong gió se,

Câu thơ có hương vị ấm nồng của chớm thu ở một miền quê nhỏ.Tín hiệu đầu tiên để tác giả nhận ra mùa thu là “hương ổi”. Mùi hương quê nhà mộc mạc “phả” trong gió thoảng bay trong không gian.Cảm giác bất chợt đến với nhà thơ: “bỗng nhận ra” -một sự bất ngờ mà như đã chờ đợi sẵn từ lâu lắm.Câu thơ không chỉ tả mà còn gợi liên tưởng đến màu vàng ươm, hương thơm lựng, vị giòn, ngọt, chua chua nơi đầu lưỡi của trái ổi vườn quê.Và không chỉ có thế,cả sương thu như cũng chứa đầy tâm trạng,thong thả, chùng chình giăng mắc trên khắp nẻo đường thôn:

Sương chùng chình qua ngõ
Hình như thu đã về.

Sương thu đã được nhân hoá,hai chữ “chùng chình” diễn tả rất thơ bước đi chầm chậm của mùa thu. Nếu ở câu thơ đầu tiên nhà thơ “bỗng nhận ra” thu về khá bất ngờ và đột ngột thì sau khi cảm nhận sương thu,gió thu, thi sỹ vẫn ngỡ ngàng thốt lên lời thầm thì như tự hỏi:Hình như thu đã về!? Tâm hồn thi sỹ nắm bắt những biến chuyển nhẹ nhàng, mong manh của tạo vật trong phút giao mùa cũng êm đềm, bâng khuâng như bước đi nhỏ nhẹ của mùa thu.

Không gian nghệ thuật của bức tranh thu được mở rộng hơn,cái bỡ ngỡ ban đầu vụt tan biến đi nhường chỗ cho những rung cảm mãnh liệt trước không gian thu vời vợi:

Sông được lúc dềnh dàng
Chim bắt đầu vội vã

Sông nước đầy nên mới “dềnh dàng” nhẹ trôi như cố tình chậm lại,những đàn chim vội vã bay về phương nam …Không gian thu thư thái, hữu tình và chứa chan thi vị, đặc biệt là hình ảnh:

Có đám mây mùa hạ
Vắt nửa mình sang thu.

Câu thơ giúp ta hình dung về đám mây mỏng nhẹ,trắng xốp,kéo dài như tấm khăn voan duyên dáng của người thiếu nữ thảnh thơi, nhẹ nhàng “ vắt nửa mình sang thu”.Câu thơ có tính tạo hình không gian những lại có ý nghĩa diễn tả sự vận động của : thu bắt đầu sang, hạ chưa qua hết, mùa thu vừa chớm, rất nhẹ, rất dịu, rất êm, mơ hồ như cả đất trời đang rùng mình thay áo mới …

Khổ thơ thứ ba diễn tả rất rõ sự biến chuyển của không gian và cũng là một thoáng suy tư của nhà thơ trước cảnh vật, đất trời:

Vẫn còn bao nhiêu nắng
Đã vơi dần
Sấm cũng bớt bất ngờ
Trên hàng cây đứng tuổi.

Vẫn là nắng, mưa, sấm, chớp của mùa hạ vương lại đâu đây, song chỉ là “vẫn còn”, “đã vơi dần”, “ cũng bớt bất ngờ” bởi mùa thu đã đến.Ý thơ còn gợi liên tưởng đến khi đã lớn tuổi và từng trải thì những giông gió, thăng trầm của cuộc đời ít làm ta bất ngờ, bị động.Những suy tư đó của tác giả có lẽ đã góp phần làm cho “Sang thu” trở nên giàu ý nghĩa.

Xem thêm:  Tả con vật mà em yêu thích (con khỉ)

Hình ảnh thơ đẹp, ngôn từ tinh tế, giọng thơ êm đềm và những rung động man mác,bâng khuâng của tác giả trong buổi giao mùa đã tạo nên một dấu ấn không dễ phai mờ trong lòng bao độc giả. Có lẽ vì vậy mà sau khi đọc “Sang thu” của Hữu Thỉnh ta càng thấy yêu hơn mùa thu thiết tha, nồng hậu của quê nhà.

Cảm nhận về bài thơ Sang thu của Hữu Thỉnh – Dàn ý

1/ Mở bài: Trong thơ ca VN, có nhiều bài thơ ca ngợi về mùa thu. Nhưng viết về thời điểm giao mùa từ cuối hạ sang đầu thu thì “Sang thu” của Hữu Thỉnh là một tác phẩm xưa nay hiếm. ( dẫn thơ)

2/ Thân bài

A Thiên nhiên sang thu:

Khổ 1: Khúc giao mùa từ hạ sang thu.

–   Ba câu thơ đầu không cấu trúc theo trình tự thời gian mà theo cảm xúc lan tỏa mỗi lúc một rộng, một xa trong không gian.

–   Mùa thu đến khá đột ngột (bỗng) bằng những tín hiệu vô hình: hương ổi, gió se, sương chùng chình trong không gian.

–   “Bỗng nhận ra”: câu thơ bắt đầu một cảm giác sửng sốt, đột ngột, ngạc nhiên,khiến cho người đọc có thể hình dung ra hương ổi không phải chỉ lúc ấy mới có mà nó có từ rất lâu rồi mà không ai nhận ra

–   Hương ổi: mùi hương đặc trưng báo hiệu một mùa trái chín ( thời tiết tháng 7-8: hạ-thu) lan tỏa khắp khu vườn hương thu ở vùng nông thôn Bắc Bộ à Hình ảnh đơn sơ, mộc mạc mà vô cùng quen thuộc của quê hương, gợi nhớ tuổi ấu thơ, gợi nhớ một buổi chiều vàng với một dòng sông thanh bình, những đàn Trâu bò no cỏ đang đùa giỡn nhau và những đứa trẻ đang ẩn hiện trong những triền ổi chín ven sông. Và như thế hương ổi đơn sơ lại trở thành quý giá, là chiếc chìa khóa mở thẳng vào tâm hồn ta.

–   Phả: động từ diễn tả sự lan tỏa. Hương ổi thơm lừng tỏa khắp không gian, phả ngập tâm hồn người đứng.

–   Gió se: gió thổi mạnh và khô khác gió mùa hạ nóng ẩm à hết hạ sang thu.

–   Sương chùng chình: từ láy tượng hình à nhân hóa à diễn tả một sự cố ý chậm lại. Sương thu đến trong không khí lạnh nên tan chậm hơn. “Sương chùng chình” khi ngửi thấy mùi hương ổi trong gió se. Thiên nhiên cũng cố ý chậm lại, không nỡ làm tan đi vẻ đẹp do chính thiên nhiên tạo ra.

-> Từ ngữ gợi hình, gợi cảm: hương ổi, gió se, sương chùng chình – những thứ vô hình, mờ ảo nhưng dễ cảm nhận.

-> Miêu tả độc đáo, sự chuyển đổi cảm giác từ nhận ra mùi hương ổi chín đến cảm giác hơi lạnh qua làn gió se và nhìn thấy màn sương giăng mắc nhẹ nhàng, mờ ảo.

–   Ngõ: ngõ nhà, ngõ xóm, thôn hay ngõ thời gian thông giữa hai mùa.

–   “Chùng chình” ở đây cũng chính là sự chùng chình của tâm trạng. Hiện thực lung linh ấy, con người tìm kiếm đã rất lâu ấy không ngờ lại hiện ra một cách đặc biệt như vậy nên bản thân nhà thơ cũng không nỡ rời, cố giữ lại chút gì còn sót lại của hương mùa thu, của cuộc đời

-> Cảnh đẹp mơ mộng nên thơ chỉ có ở nông thôn Bắc Bộ. Tất cả tín hiệu mùa thu chỉ mới ở trạng thái bắt đầu nên tác giả dường như chỉ cảm nhận được bằng các giác quan.

Xem thêm:  Tả một con lợn hay ăn chóng lớn

Hình như thu đã về

–   Hình như: diễn tả cảm xúc mơ hồ, không xác định à không còn bắt đầu cho một cảm xúc nghi vấn nữa mà có giá trị như một thán từ à tâm trạng ngỡ ngàng, bâng khuâng trước thời khắc giao mùa.

-> miêu tả tinh tế, đầy sức gợi tâm hồn nhạy cảm, yêu thiên nhiên, yêu quê hương đất nước

Cảm nhận: mùa thu trong thơ của Hữu Thỉnh được cảm nhận thật đặc biệt, không chỉ bằng thị giác, xúc giác mà còn có cả khứu giác. Hương vị thu của Hữu Thỉnh đơn sơ, mộc mạc, chân chất như quê hương ông. Tình yêu thiên nhiên và tình yêu quê hương hòa vào làm một, đó là vẻ đẹp của quê hương hòa bình trong một buổi chiều đầu thu.

Khổ 2: Bức tranh thu chuyển sang những nét hữu tình, cụ thể hơn (sông, chim, mây) với một không gian vừa dài rộng, vừa cao vời vợi.

–   2 câu thơ: “Sông được lúc dềnh dàng

Chim bắt đầu vội vã”

  có cấu trúc đối tự nhiên như trong thơ cổ điển (thơ Đường)

–   Từ láy “dềnh dàng” diễn tả dòng nước trôi lững lờ, chậm chạp, thong thả. “Sông được lúc dềnh dàng”: một hình ảnh nhân hóa tạo cho câu thơ một ấn tượng độc đáo. Mùa hạ đã qua kết thúc những cơn mưa lớn, những cơn lũ rừng hung bạo không còn nữa, sông không còn cuồn cuộn dữ dội như những ngày mưa lũ mùa hạ. Dòng sông như đang trầm lắng lại, dùng dằng, lưu luyến.

–   Tương phản với sông, “chim bắt đầu vội vã”, câu từ đối lập như điểm một nét động, thanh thoát cho bức tranh thu vốn có phần tĩnh lặng.

–   Từ “bắt đầu” rất độc đáo. Vừa đối với “được lúc” ở câu trên, vừa diễn tả được cái “bắt đầu vội vã” thôi chứ chưa phải đang “vội vã” cũng như trời vừa chớm sang thu chứ chưa hẳn mùa thu – phải tinh tế lắm mời nhận ra sự bắt đầu này trong những cánh chim bay.

–   “Có đám mây mùa hạ

Vắt nửa mình sang thu.”

-> Tứ thơ làm người đọc giật mình. Sao chỉ có một nửa mình, phải trọn vẹn đám mây mùa thu chứ?     Mùa hạ vừa đi qua, nên nửa đám mây ấy vẫn còn ở mùa hạ, nửa còn lại nằm ở mùa thu.

–   Cùng với cái “vội vã” mới chớm của cánh chim, không khí mùa thu vẫn là thư thái, lâng lâng. Vì thế mà “đám mây mùa hạ” mới duyên dáng “vắt nửa mình sang thu” như một dải lụa.

–   Cụm từ “vắt nửa mình” gợi hình, gợi cảm làm sao! Nó gợi ta hình dung một ranh giới mà đám mây đang nhẹ nhàng lướt qua. Hình ảnh đám mây là thực nhưng ranh giới giữa 2 mùa là ảo è tưởng tượng bay bổng, lãng mạn, độc đáo. Chỉ cần một áng mây ngập ngừng đã gợi cả bầu trời đã nhuộm nửa sắc thu. Dường như giữa mùa hạ và mùa thu có một ranh giới cụ thể, hữu hình, hiển hiện. Liên tưởng đầy thú vị không chỉ cảm nhận bằng thị giác mà là sự cảm nhận bằng chính tâm hồn tinh tế, nhạy cảm, yêu thiên nhiên, tha thiết của Hữu Thỉnh. Đây là hai câu thơ hay nhất trong bài thơ. Chỉ bằng ngôn từ, Hữu Thỉnh đã vẽ nên một bức tranh thu vĩnh cửu.

Cảm nhận: Bằng sự cảm nhận qua nhiều giác quan, sự liên tưởng thú vị bất ngờ, với tâm hồn nhạy cảm, tinh tế của tác giả, tất cả không gian cảnh vật như đang chuyển mình chaàm chaäm, nheï nhaøng sang thu. Người đọc cảm nhận cả về không gian và thời gian chuyển mùa thật là đẹp, gôïi caûm giaùc xao xuyeán baâng khuaâng

B. Hồn người sang thu:

Xem thêm:  Tả cô Tấm trong truyện Tấm Cám theo tưởng tượng của em

Khổ 3: khổ thơ thứ 3 mang đến cho bài thơ một vẻ đẹp mới, tâm hồn con người sang thu.

–   Sang khổ cuối, mùa thu được cảm nhận bằng những suy ngẫm về đang từ từ lắng đọng vào tâm tưởng.

–    “Vẫn còn bao nhiêu nắng

Đã vơi dần cơn mưa

Sấm cũng bớt bất ngờ

Trên hàng cây đứng tuổi.”

–   Vẫn còn có nắng, mưa, sấm sét nhưng cái gì cũng bắt đầu đi vào chừng mực, ổn định.

-> “nắng” và “mưa” là hai hình ảnh đối lập, mưa vơi dần chứ không có nghĩa là hoàn toàn biến mất khi thu về. “Bao nhiêu nắng” cũng lại là một nghi vấn bất ngờ. Nắng đến nhiều hơn nhưng cơn mưa thì vẫn cứ còn vì lúc này chỉ mới đầu thu, chớm heo may. Quan sát ấy quả thật tinh tế.

“Sấm cũng bớt bất ngờ

Trên hàng cây đứng tuổi.”

Vẻ điềm tĩnh của “hàng cây đứng tuổi” trước sấm sét, bão giông lúc giao mùa mang hàm ý sâu xa. Nghệ thuật ẩn dụ gợi cho ta suy ngẫm về một con người từng trải, chín chắn, vững vàng trước những tác động bất ngờ của ngoại cảnh, những giông bão của cuộc đời. Những cơn mưa mùa hạ ở tuổi chập chững vào đời không biết đi, chỉ có điều nó đến với tuổi trưởng thành thì không còn quá kinh hoàng, nặng nề nữa. Khó khăn vẫn cứ còn nhưng “vơi dần”, nhẹ bớt. Đấy chính là hành trình của cuộc đời.

-> Câu thơ đã toát lên cái cốt cách kiêu hùng của mùa thu. Mùa thu trong thơ ca xưa thường miêu tả vẻ đẹp buồn bã của thiên nhiên phù hợp với tâm trạng, tình cảm u buồn của con người. Nhưng mùa thu trong bài thơ này đã thể hiện cốt cách, bản lĩnh của con người. Lòng người đứng tuổi như lắng lại, vừa nghiệm trong chừng mực lại vừa pha chút hãnh diện, tự hào của một đời dạn dày từng trải.

*Cảm nhận: Sang thu không chỉ là cảm nhận tinh tế của nhà thơ về giây phút giao từ mùa hạ sang thu của trời đất, mà còn là những trải nghiệm của tác giả về cuộc đời. Cái hay của bài thơ là sự pha trộn hài hòa giữa cái mềm mại, tha thiết của thiên nhiên mùa thu với cái vóc dáng vạm vỡ và tâm tình sâu lắng của con người từng trải.

3/ Kết bài:

+ Đánh giá chung về nội chung nghệ thuật của tác phẩm: Một bài thơ thu hay ở những cảm nhận tinh tế, sâu lắng với những từ ngữ diễn tả cảm giác, trạng thái rất đắt. Một từ ngữ đều phập phồng sự sông bằng những rung động tinh vi của trái tim nghệ sĩ. Cách sử dụng nhân hóa và ẩn dụ thật tài tình tạo nên bức tranh thu thanh thoát nhưng vạm vỡ, kiêu hùng. Đó là nét rất mới ở Hữu Thỉnh về đề tài thu.

+ Đánh giá chung về tác phẩm: với bài thơ này, ông đã góp phần đưa vào kho tàng VH dân tộc một bài thơ thu đặc sắc.

Topics #Cảm nhận #cơn mưa #con nai #con người #cuộc sống #Hữu Thỉnh #Những đứa trẻ #Sang thu #thời gian #tưởng tượng